HİZMETİ NİTELİĞİ TAŞIYAN ÖZEL TEŞEBBÜSLERİN

DEVLETLEŞTİRİLEBİLMESİ USUL VE ESASLARI

HAKKINDA KANUN

Kanun Numarası : 3082

Kabul Tarihi : 20/11/1984

Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 1/12/1984 Sayı: 18592

Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 24 Sayfa: 77

Amaç ve kapsam

Madde 1 - Bu Kanun; kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde, kamu hizmeti

niteliği taşıyan özel teşebbüslerin devletleştirilmesi esaslarını, devletleştir-

me karşılığının hesaplanma tarz ve usullerini ve bunlarla ilgili uyuşmazlıkların

çözüm yollarını düzenler.

Devletleştirme şartları

Madde 2 - Özel teşebbüsler, ancak aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi

halinde devletleştirilebilir.

a) Devletleştirilecek özel teşebbüsün yaptığı hizmet veya üretiminin ülke

çapında kamu ihtiyacına hitap etmesi,

b) Bu hizmet veya üretimin, kontrol, rekabet, ikame veya başka yollardan

sağlama imkanının bulunmaması,

c) Hizmet veya üretimin yavaşlatılması veya durdurulması halinde kamunun bü-

yük zarar görmesi,

Devletleştirme kararı, kararın ilan ve tebliği

Madde 3 - Kamu hizmeti niteliği taşıyan ve özel teşebbüslerin kamu yararının

zorunlu kıldığı hallerde, devletleştirilmesi kanunla düzenlenir.

Devletleştirme karşılığı

Madde 4 - Devletleştirme, bu Kanunda belirtilen esaslara göre kamu hizmeti

niteliği taşıyan özel teşebbüsün, devletleştirme kararının Resmi Gazete'de ilan

edildiği tarihteki gerçek karşılığı üzerinden hesaplanacak bedeli, nakden ve pe-

şin olarak veya o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilecek miktardan az olmamak

üzere en fazla beş yıl içinde eşit taksitlerle ödenmek suretiyle yapılır. Tak-

sitle ödeme öngörülen hallerde taksitlere, peşin ödeme gününü takip eden günden

itibaren Devlet borçları için kabul edilen en yüksek faiz haddi uygulanır.

Devletleştirilmesine karar verilen özel teşebbüsün en son bilançosunda ka-

yıtlı net aktif değerinin yüzde yirmibeşi devletleştirme kararının Resmi Gazete

ile ilanından itibaren on gün içinde, bu Kanunda belirtilen esaslara göre tespit

olunacak gerçek devletleştirme karşılığından mahsup edilmek üzere ve herhalde

peşin olarak hak sahibi adına milli bankalardan birine yatırılır.

Değer Tespit ve Takdir Komisyonu

Madde 5 - Devletleştirilmesine karar verilen özel teşebbüslerde yapılacak

tespit ve değerlendirme işleri, özel teşebbüsün gördüğü kamu hizmetinin niteli-

ğine göre ilgili bulunan bakanlık temsilcisinin başkanlığında yönetmelikte be-

lirtilecek kamu ve özel kuruluş temsilcilerinden oluşacak komisyonca yürütülür.

Seçilen komisyon üyelerine yetkili sulh hukuk mahkemesinde yemin ettirilir.

Değer tespit ve takdiri

Madde 6 - Değer tespit ve takdir komisyonu, takdir ve değerlendirme işlerini

aşağıdaki esasa göre yürütür.

a) Özel teşebbüse ait sınai, ticari ve sosyal tesisler, makine araç ve ge-

reçler, teçhizat, malzeme ve ham maddeler ile yarı mamul ve mamul maddeler stok-

ları gibi her türlü taşınır ve taşınmaz malların miktarları, vasıfları ve hali-

hazır durumlarını gösteren bir tutanakla tespit olunur. Senetli ve senetsiz bü-

tün alacak ve borçlar ile tescile tabi bilumum haklar da hazırlanan bu tutanağa

kaydedilir.

b) Tutanakla tespit olunan, bina, arsa, arazi ve kaynaklar ile, bunlar üze-

rindeki irtifak haklarının değerleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11 inci

maddesi hükümlerine göre, bunların dışında kalan bütün diğer unsur ve değerlerin

gerçek karşılıkları ise 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Servetleri Değerleme Bö-

lümünde gösterilen esaslara göre tespit ve takdir olunur.

c) Tespit ve takdir olunan devletleştirmenin gerçek miktarı ile bu miktardan

dördüncü maddenin ikinci fıkrası hükmüne göre avans mahiyetinde ödenmiş bulunan

miktar çıkarılmak suretiyle hak sahibi adına bankaya yatırılacak bakiye devlet-

leştirme karşılığı miktarı ayrıca belirtilir.

Özel teşebbüste çalışanların durumu

Madde 7 - Komisyon, öncelikle devletleştirilen özel teşebbüste çalışan yöne-

tici, işçi ve diğer personeli görevleri itibariyle ayrı bir tutanakla tespit

ederek tutanağı Bakanlar Kurulu Kararı ile teşebbüsün yönetimini devralan geçici

yönetim kuruluna tevdi eder.

Personelin devletleştirme tarihindeki hizmet süreleri ile ücret ve diğer öz-

lük haklarının tespitinde Sosyal Sigortalar Kurumu, vergi dairesi ve ilgili di-

ğer resmi dairelerdeki kayıtlar esas alınır.

Personelin, devletleştirme kararının Resmi Gazete ile ilanından önceki ça-

lışma sürelerine göre işlemiş kıdem tazminatları, ücret ve diğer sosyal hakla-

rından önceki işveren idare ile birlikte müteselsilen, bu tarihten sonra çalışa-

cakları süreye tekabül eden kıdem, tazminatlar, ücret ve diğer haklardan ise il-

gili idare sorumludur. İdarenin önceki işverene rücu hakkı saklıdır.

Devletleştirilmesine karar verilen özel teşebbüste çalışan işçiler hakkında

iş mevzuatı hükümleri uygulanır.

Ödeme ve tebligat

Madde 8 - Komisyon tarafından hazırlanan raporla belirlenen devletleştirme

gerçek karşılığından, dördüncü maddenin ikinci fıkrası hükmüne göre avans olarak

ödenmiş bulunan miktar çıkarıldıktan sonra kalan miktarın tamamı veya taksitle

ödeme öngörülen hallerde ödenecek ilk taksidi, ilgili bakanlıkça raporun kendi-

sine verildiği tarihten itibaren on gün içinde hak sahibi adına milli bankalar-

dan birine yatırılır ve bedelin bankaya yatırıldığına ilişkin belge ile birlikte

değer tespit

runun bir örneği noter aracılığı ile devletleştirilen özel teşebbüsün sahibine

veya temsile yetkili organına tebliğ edilir. Yapılan tebligatta, açılacak bedele

itiraz davalarında husumetin yöneltileceği ilgili bakanlık ayrıca belirtilir.

Dava hakkı

Madde 9 - Devletleştirilmesine karar verilen özel teşebbüsün sahibi veya

temsile yetkili organı, değer tespit ve takdir raporunun kendisine tebliği tari-

hinden itibaren otuz gün içinde özel teşebbüsün kanuni merkezinin bulunduğu

mahalli asliye hukuk mahkemesinde tespit ve takdir olunan bedele itiraz davası

açabilir.

İlgili bakanlık da değer tespit ve takdir raporunun kendisine verildiği ta-

rihten itibaren altmış gün içinde bedele itiraz davası açabilir.

Bu Kanuna göre açılan davalar diğer davalara tercihan ve ivedilikle görülür.

Yasak işler ve eylemler

Madde 10 - Aşağıda yazılı işler ve eylemler yasaktır:

a) Devletleştirilen özel teşebbüsün sahibi ve ortakları, yönetim kurulu baş-

kanı, üyeleri ve idarecileri ile bunların usul ve füruğu, karı-koca veya üçüncü

derece dahil kan ve sıhri hısımlarının değer tespit ve takdir komisyonunda veya

bu komisyon tarafından yaptırılacak incelemelerde görev almaları.

b) Komisyon başkanı ve üyeleri ile bu komisyon tarafından görevlendirilecek

uzman ve bilirkişilerin kendilerine resmen takdir edilen ücret dışında herhangi

bir suretle çıkar sağlamaları.

c) Devletleştirme kararının ilanından sonra özel teşebbüse ait mal ve kıy-

metlerin kısmen veya tamamen başkasına devir ve temliki.

Geçersiz tasarruflar

Madde 11 - Devletleştirme kararının ilanından sonra özel teşebbüsün sahibi

veya yetkili organlarının, teşebbüsü borç altına sokacak veya teşebbüs mameleki-

nin azalmasına neden olacak nitelikteki ivazlı ve ivazsız bütün tasarruf ve

işlemleri geçersizdir.

Görevli kişilerin suçları ve cezalar

Madde 12 - Bu Kanuna göre görevlendirilenlerden suç işleyenler Devlet

memuru gibi cezalandırılırlar. Şu kadar ki verilecek cezalar o suç için muayyen

olan cezanın yarısından az olmamak üzere iki katına kadar artırılır.

Fiilleri daha ağır cezayı gerektiren ayrı bir suç teşkil etmediği takdirde

bu Kanunun 10 uncu maddesine aykırı hareket edenler bir yıldan iki yıla kadar

hapis ve beşyüzbin liradan birmilyon liraya kadar ağır para cezası ile cezalan-

dırılırlar.

Yönetmelik

Madde 13 - Bu Kanunda kurulması öngörülen komisyonun üyelerinin kimlerden

oluşacağı, bunlara ödenecek yolluk ve ücretler, komisyon çalışmaları ile ilgili

giderler, komisyonun toplanma usul ve esasları ile bu Kanunun uygulanmasını

gösteren diğer hususlar Başbakanlıkça hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.

Yürürlük

Madde 14 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 15 - Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.