Kabul Numarası : 1163
Kabul Tarihi : 24/4/1969
Yayımlandığı R.Gazete: Tarih: 10/5/1969 Sayı: 13195
BİRİNCİ BÖLÜM
Kooperatif ve Kuruluşları
A) Tarif:
Madde 1 - Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini
ve özellikle meslek ve geçimlerine
ait ihtiyaçlarını karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp
korumak amaciyle gerçek ve kamu tüzel kişileri ile
özel idareler, belediyeler, köyler, cemiyetler ve dernekler tarafından kurulan
değişir ortaklı ve değişir sermayeli teşekküllere
kooperatif denir.
B) Kuruluş, muteberlik şartları, isim kullanma yetkisi:
Madde 2 - Bir kooperatif en az 7 ortak tarafından imzalanacak ana sözleşme ile
kurulur. Ana sözleşmedeki imzaların noterce
onaylanması gerekir.
Yapı kooperatifleri ile konusuna taşınmaz mal temliki dahil bulunan diğer kooperatiflerin
ana sözleşmelerinde ortaklara
taşınmaz mal temlik edileceği hakkındaki taahhütler başka bir resmi şekil aranmaksızın
muteberdir.
Sermaye miktarı sınırlandırılarak kooperatif kurulamaz. Kooperatif adını ancak
bu kanuna göre kurulmuş teşekküller
kullanabilir.
(Ek: 6/10/1988-3476/1 md.) Kooperatifler ve üst kuruluşlarının unvanlarında,
kamu kurum ve kuruluşlarının isimlerine yer
verilemez.
C) İzin verme, tescil ve ilan:
Madde 3 - Ana sözleşme, Ticaret Bakanlığına verilir. Bakanlığın kuruluşa izin
vermesi halinde, kooperatif merkezinin
bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan olunur. Tescil ve ilan olunacak
hususlar şunlardır:
1. Ana sözleşme tarihi,
2. Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi,
----------------------------------
(1) 13/12/1983 tarih ve 183 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 50 nci maddesi
hükmü gereğince anılan maddede
sayılan kooperatiflerle ilgili olarak Ticaret Bakanlığına ve Bakanına verilmiş
olan görev ve yetkiler Tarım Orman ve Köyişleri
Bakanlığına ve Bakanına devrolunmuştur.
3. Kooperatifin unvanı ve merkezi,
4. Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına karşılık olarak ödenen en az
miktar ve her ortaklık payının değeri,
5. Ortaklık payı belgelerinin ada yazılı olduğu,
6. Ayni sermaye ve devralınan akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret oldukları
ve bunlara biçilen değerler,
7. Kooperatifin ne suretle temsil olunacağı ve denetleneceği,
8. Yönetim Kurulu üyeleriyle kooperatifi temsile yetkili kimselerin ad ve soyadları,
9. Kooperatifin yapacağı ilanların şekli ve anasözleşmede de bu hususta bir
hüküm varsa yönetim kurulu kararlarının
pay sahiplerine ne suretle bildirileceği,
10. Kooperatifin şubeleri: Kooperatifler, lüzum gördükleri takdirde memleket
içinde ve dışında şubeler açabilirler.
Şubeler, merkezin sicil kaydına atıf yapılmak suretiyle bulundukları yer ticaret
siciline tescil olunurlar.
Ticaret Bakanlığı, ana sözleşmelerin, kanunun ihtiyari hükümlerinden ayrıldığını
ileri sürerek kooperatifleri kuruluşuna izin
vermekten kaçınamaz.
Anasözleşmenin değişiklikleri de kuruluştaki usullere bağlıdır.
D) Anasözleşmeye konacak hükümler:
I - Mecburi hükümler:
Madde 4 - Kooperatif anasözleşmesinde aşağıdaki hususlara ait hükümlerin yer
olması gerektir.
1. Kooperatifin adı ve merkezi,
2. Kooperatifin amacı ve çalışma konuları,
3. Ortaklık sıfatını kazandıran ve kaybettiren hal ve şartlar,
4. Ortakların pay tutarı ve kooperatif sermayesinin ödenme şekli, nakdi sermayenin
en az 1/4 nün peşin ödenmesi,
5. Ortakların ayni sermaye koyup koymıyacakları,
6. Kooperatiflerin yükümlerinden dolayı ortakların sorumluluk durumu ve derecesi,
7. Kooperatifin yönetici ve denetleyici organlarının görev ve yetki ve sorumlulukları
ve seçim tarzları,
8. Kooperatifin temsiline ait hükümler,
9. Yıllık gelir gider farklarının, hesaplama ve kullanma şekilleri,
10.Kurucuların adı, soyadı iş ve konut adresleri,
II - İhtiyari hükümler:
Madde 5 - Anasözleşme ayrıca aşağıdaki hususları da kapsıyabilir.
1. Genel kurulun toplantısı, kararların alınması, oyların kullanılması hakkındaki
hükümler;
2. Kooperatifin çalışma şekline dair esaslar;
3. Kooperatifin birliklerle olan münasebetleri;
4. Kooperatifin diğer bir kooperatifle birleşmesine ait hükümler;
5. Kooperatifin süresi.
III - Yorumlayıcı hükümler:
Madde 6 - 5 inci maddenin 1 ve 2 nci bentlerinde yazılı hususlar hakkında anasözleşmede
hüküm olmadığı takdirde
aşağıdaki hükümler uygulanır.
1. Genel kurul, kooperatifi temsile yetkililer tarafından imzalanan taahütlü
mektuplarla veya mahalli gazete ile köylerde
ise yazılı olarak imza karşılığı toplantıya çağrılır.
5. Kooperatifin faaliyeti; kooperatifin amacı ve çalışma konusuyla sınırlıdır.
E) Tüzel kişiliğin kazanılması ve sorumluluk:
Madde 7 - Kooperatif ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescilden
önce kooperatif namına işlem yapanlar
bunlardan şahsan ve zincirleme olarak sorumludur.
İKİNCİ BÖLÜM
Ortaklık Sıfatının Kazanılması ve Kaybedilmesi
A) Ortaklığa girme şartları ve ek ödemeler:
1. Ortaklığa girme şartları ve ortak sayısı:
Madde 8 - (Değişik: 6/10/1988 -3476/2 md.)
Kooperatif ortaklığına girmek için gerçek kişilerin medeni hakları kullanma
yeterliliğine sahip olmaları gerekir. Ortak olmak
isteyen gerçek ve tüzelkişiler, kooperatif anasözleşmesi hükümlerini bütün hak
ve ödevleriyle birlikte kabul ettiklerini
belirten bir yazı ile kooperatif yönetim kuruluna başvururlar. Kooperatif, ortaklarına
kendi varlığı dışında şahsi bir
sorumluluk veya ek ödemeler yüklüyor ise ortak olmak isteği, bu yükümlerin yazılı
olarak kabul edilmesi halinde değer taşır.
Yönetim Kurulu; ortaklar ile ortak olmak için müracat edenlerin anasözleşmede
gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp
taşımadıklarını araştırmak zorundadır.
Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısı genel kurulca belirlenir.
Yönetim Kurulu, genel kurulca kararlaştırılan
sayının üzerinde ortak kaydedemez.
II - Tüzel kişilerin ortaklığı:
Madde 9 - Özel idareler, belediyeler, köyler gibi kamu tüzel kişileri ile cemiyetler
ve dernekler, kamu iktisadi teşebbüsleri
ve kooperatifler, amaçları bakımından ilgilendikleri kooperatiflerin kuruluşlarına
yardımcı olur, önderlik eder ve ortak olabilirler.
B) Ortaklığın sona ermesi:
I - Ortaklıktan çıkma serbestisi - tazminat:
Madde 10 - Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır. Çıkma keyfiyetinin
kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye
düşürmesi halinde ayrılmak istiyen ortağın, muhik bir tazminat ödenmesine dahi
hüküm anasözleşmeye konulabilir.
II - Ortaklıktan çıkmanın sınırlandırılması:
Madde 11 - Kooperatiften çıkma hakkının kullanılması, anasözleşme ile en çok
5 yıl için sınırlandırılabilir.
Haklı ve önemli sebeplerle bu süreden evvel çıkabileceği hususunda Anasözleşmeye
hüküm konulabilir.
Bir ortağın hiçbir suretle kooperatiften çıkamıyacağına dair bağlamalar hükümsüzdür.
III - Bildirme süresi ve çıkma zamanı:
Madde 12 - Çıkış, ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber
verilerek yapılır. Anasözleşmede
daha kısa bir süre belirtilip hesap senesi içinde çıkışa müsaade edilebilir.
IV - Ortaklıktan çıkmayı kabulden kaçınma:
Madde 13 - Yönetim kurulu, anasözleşmeye uygun olarak yapılacak isteğe rağmen,
bir ortağın kooperatiften istifasını
kabulden kaçınacak olursa, ortak çıkma dileğini noter aracılığı ile kooperatife
bildirir. Bildiri tarihinden itibaren çıkma
gerçekleşir.
V - Ortağın ölümü ve ortaklığın devri:
Madde 14 - Ortağın ölümü ile ortaklık sıfatı sona erer.
Anasözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarının kooperatifte
ortak olarak kalmaları sağlanabilir.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/3) Ortaklık devredilebilir. Yönetim kurulu,ortaklığı
devralan kişinin ortaklık niteliklerini taşıması
halinde, bu kişiyi ortaklığa kabul eder.
VI - Görev veya hizmetin bitmesi, taşınmaz mal veya işletme karşılığı ortaklık:
Madde 15 - Ortaklık sıfatı bir görev veya hizmetin yerine getirilmesine bağlı
ise, bu görev veya hizmetin sona ermesi ile
ortaklık sıfatı kalkar. Bu halde Anasözleşmeye hüküm konulmak suretiyle ortaklığın
devamı sağlanabilir.
Ortaklık sıfatının kazanılması, Anasözleşme ile bir taşınmaz malın mülkiyetine
bağlı hakların kullanılmasına veya bir
teşebbüsün işletilmesine bağlanabilir. Bu gibi hallerde taşınmaz malın mülkiyetinin
veya işletmenin üçüncü şahıslara devir
veya temliki ile ortaklık sıfatının bir hak olarak yeni malike veya işletmeyi
alana geçebileceğini anasözleşme hüküm altına
alabilir. Taşınmaz mala ait bu şekil iktisabın üçüncü şahıslara karşı muteber
olması tapu siciline bu yoldan meşruhat
verilmesine bağlıdır.
C) Ortaklıktan çıkarılma esasları ve itiraz:
Madde 16 - (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 - 3476/4 md.) Kooperatif ortaklığından
çıkarılmayı gerektiren sebepler
anasözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen
sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar.
Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca karar verilir.
Anasözleşme,çıkarılanın genel kurula
başvurma hakkı saklı kalmak üzere, bu hususta yönetim kurulunu da yetkili kılabilir.
Çıkarılma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirileceği gibi, ortaklar defterine
de yazılır. Kararın onaylı örneği,çıkarılan
ortağa tebliğ edilmek üzere, on gün içinde notere tevdi edilir. Bu ortak tebliğ
tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası
açabilir. Tebliğ edilen karar, yönetim kurulunca verilmiş ise ortak, üç aylık
süre içinde genel kurula da itiraz edebilir.
Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter
aracılığı ile tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır.
Genel kurula itiraz edildiği takdirde, yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine
itiraz davası açılamaz. İtiraz üzerine genel
kurulca verilecek karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır.
Üç aylık süre içinde,genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle itiraz
edilmiyen çıkarılma kararları kesinleşir.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/4 md.) Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların
yerine yeni ortak alınamaz. Bu kişilerin
ortaklık hak ve yükümlülükleri, çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam
eder.
D) Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortaklarla hesaplaşma süresi ve yükümlülük:
Madde 17 - Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut
mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde
hakları olup olmadığı ve bu hakların nelerden ibaret bulunduğu anasözleşmede
gösterilir. Bu haklar, yedek akçeler hariç
olmak üzere, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır.
Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler,
anasözleşmede daha kısa bir süre tespit
edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda
kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı
saklıdır. Çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları
bunları istiyebilecekleri günden başlıyarak
beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen yoksun
kalacağı hakkındaki şartlar
hükümsüzdür.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ortakların Hak ve Ödevleri
A) Ortaklık senedi:
Madde 18 - Her ortağın üyelik haklarının, ada yazılı ortaklık senedi ile tescil
olunması şarttır. Bu senede kooperatifin
unvanı, sahibinin adı ve soyadı, iş ve konut adresi, kooperatife girdiği ve
çıktığı tarihler yazılır.Bu hususlar, senet sahibi ile
kooperatifi temsile yetkisi olan kimseler tarafından imzalanır. Ortağın yatırdığı
veya çektiği paralar tarih sırasiyle kaydedilir.
Bu kayıtlar kooperatifin ödediği paralara ait ise ortak imza eder. İmzalı ortak
senedi makbuz hükmündedir. Mezkür senet
anasözleşmeyi ihtiva etmek şartiyle ortaklık cüzdanı şeklinde de düzenlenebilir.
Ortaklık senetleri kıymetli evrak niteliğinde
olmayıp sadece beyyine vesikası hükmündedir.
B) Ortaklık payları, şahsi alacaklılar:
Madde 19 - Kooperatife giren her şahıstan en az bir ortaklık payı alınması gerekir.
Anasözleşme, en yüksek had tespit
ederek bir ortak tarafından bu had dahilinde birden fazla pay alınmasına cevaz
verebilir.
(Değişik: 6/1O/1988 - 3476/5 md.) Bir ortaklık payının değeri (100.000).liradır.Kooperatife
girenler en çok 1.000 pay
taahhüt edebilirler. Kooperatif üst kuruluşuna iştirak edenler ise en az 50
pay taahhüt ederler. Bir ortaklık payının değeri
Bakanlar Kurulu Kararı ile 10 katına kadar artırılabilir.(1)
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/5 md.) Bir kaç pay bir ortaklık senedinde gösterilebilir.
Senetle temsil edilmeyen paylar
(100.000).- lira itibar olunur.
Her kooperatifin iştigal mevzuuna göre kredi talepleri bankalarca, müesseselerce
veya şirketlerce öncelikle karşılanır.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/5 md.) Tarımsal amaçlı kooperatiflerin yatırım faaliyetleri,
ilgili bakanlıkça düzenlenen
yönetmelik esasları dahilinde, bütçeden ayrılacak ödenekler yoluyla verilecek
düşük faizli kredilerle desteklenir.
Bir ortağın şahsi alacakları, ancak ortağa ait faiz ve gelir-gider farklarından
hissesine düşen miktarı ve kooperatifin
dağılmasında ona ödenecek payı haczettirebilirler.
C) Ayni sermaye:
Madde 20 - Ayn nevinden sermaye konması veya kooperatifin mevcut bir işletmeyi
veya aynları devralması sözleşme
ile kabul edilebilir.
1. Değer biçme, bilirkişi:
Madde 21 - Anasözleşmede aynların değeri tespit edilmemiş ise, bu tespit kurucular
tarafından toplantıya çağrılacak
ilk genel kurulda ortak adedinin 2/3 ünü temsil eden ortakların çoğunluğu ile
seçilecek bilirkişi tarafından yapılır.
Kuruluştan sonra girecek ortakların ayn nevinden sermaye koymaları halinde bu
çağrı yönetim kurulu tarafından yapılır.
Ortakların, 2/3 ünü birleşmesi mümkün olmıyan hallerde bilirkişinin seçimi sulh
hukuk mahkemesinden istenir.
Seçilen bilirkişi veya bilirkişiler tarafından verilen rapora karşı tebliğ tarihinden
itibaren bir hafta içinde mahalli sulh
hukuk mahkemesine itiraz edebilirler. Mahkemenin vereceği karar kesindir.
(1) Bir Ortaklık payı değeri 12/6/1993 tarih ve 93/4507 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile 100.000.- (yüzbin) liraya yükseltilmiş
ve metne parantez içinde işlenmiştir.(R.G.:25/6/1993-21618.)
2. Karar nisabı, raporların kabulü:
Madde 22 - 21 inci madde gereğince atanan bilirkişi, gereken raporları düzenleyip
verdikten sonra yapılacak genel kurul
toplantısında, konu görüşülür. Çağrı mektuplarına bilirkişi raporunun bir örneği
eklenir.
Ortak sayısının en az yarısının asaleten ve temsilen toplantıda bulunması şartiyle
bilirkişi raporları okunup incelendikten
ve gereğinde ayn nevinden sermaye koyan kimselerin ve devralınacak işletmenin
veya aynların sahibinin açıklamaları
dinlendikten sonra değerlerinin aynen kabul veya reddine, yahut ilgililerin
muvafakatiyle değerlendirilmesine çoğunlukla
karar verilir.
Ç) Hak ve vecibelerde eşitlik:
Madde 23 - Ortaklar bu kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde hak ve vecibelerde
eşittirler.
1. Bilgi edinmek hakkı, bilanço:
Madde 24 - Yönetim Kurulunun gelir gider farklarının dağıtım şekli hakkındaki
tekliflerini ihtiva eden yıllık çalışma raporu
ile bilanço ve denetçilerin 66 ncı madde hükümlerine uygun olarak tanzim edecekleri
rapor genel kurulun yıllık toplantısından
en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile Kooperatif merkezinde ve varsa
şubelerinde ortakların tetkikine amade tutulur.
Talep eden ortaklara bilanço ve gelir gider farkı hesaplarının birer suretinin
verilmesi mecburidir.
Ortakların bilgi edinmek hakkı, anasözleşme veya kooperatif organlarından birinin
karariyle bertaraf edilemez veya
sınıflandırılamaz.
2. Ticari defterler ve sır saklama hükümleri ve ceza:
Madde 25 - Kooperatifin ticari defterleri ve haberleşme ile ilgili hususların
tetkiki, genel kurulun açık bir müsaadesi
veya yönetim kurulunun kararı ile mümkündür. İncelenmesine müsaade edilen defter
ve vesikalardan öğrenilecek sırlar hariç
olmak üzere, hiçbir ortak kooperatifin iş sırlarını öğrenmeye yetkili değildir.
Her ortak ne suretle olursa olsun öğrenmiş olduğu
kooperatife ait iş sırlarını, sonradan ortaklık hakkını kaybetmiş olsa dahi
daima gizli tutmak zorundadır. Bu mecburiyete
uymıyan ortak meydana gelecek zararlardan kooperatife karşı sorumlu olduğu gibi
kooperatifin şikayeti üzerine herhangi
bir zarar umulmasa dahi bir yıla kadar hapis veya 500 liradan 10 000 liraya
kadar ağır para cezasiyle veya her ikisiyle birlikte
cezalandırılır.
3. Genel kurul toplantılarına katılma hakkı:
Madde 26 - (Değişik: 6/10/1988 - 3476/6 md.)
Üç ay evvel ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir.
Yapı kooperatiflerinde genel kurul
toplantılarına katılmak için bu şart aranmaz.
D) Ortakların ödev ve sorumlulukları:
I - Süre ve ortaklığın yok olması:
Madde 27 - Ortakların yüklendikleri paylar için ödiyebilecekleri para tutarını
anasözleşme belirtir. Kooperatif, sermaye
yüklemlerinde borçlu veya sair ödemelerle yükümlü bulunan ortaklarından elden
yazılı olarak veya taahhütlü mektupla,
bu husus mümkün olmazsa ilanla ve münasip bir süre belirterek yükümlerini yerine
getirmelerini ister. İlk isteğe uymıyan
ve ikinci istemeden sonra da bir ay içinde yükümlerini yerine getirmiyenlerin
ortaklığı kendiliğinden düşer. Ortaklığın
düşmesi alakalının, anasözleşme veya diğer suretlerle doğmuş borçlarının yok
olmasını gerektirmez.
II - Kooperatifin sorumluluğu:
Madde 28 - Anasözleşmede aksine hüküm olmadıkça kooperatif, alacaklılarına karşı
yalnız mamelekiyle sorumludur.
1. Sınırsız sorumluluk:
Madde 29 - Anasözleşme, kooperatifin varlığı borçlarını karşılamaya yetmediği
hallerde, ortaklarının da şahsan ve
sınırsız olarak sorumlu tutulacaklarını hüküm altına alabilir. Bu takdirde alacaklılar
kooperatifin iflası veya diğer sebeplerle
dağılması halinde alacaklarını tamamen sağlıyamazlarsa, kooperatifin borçlarından
dolayı, kooperatif ortakları zincirleme
ve bütün varlıklariyle sorumlu olurlar.
2. Sınırlı sorumluluk:
Madde 30 - Anasözleşmeye, kooperatif borçları için her ortağın kendi payından
fazla olarak şahsan ve belirli bir
miktara kadar kooperatiften sonra sorumlu olacakları hususunda bir hüküm konabilir.
Ortakların tek başına sorumlu
olacakları miktar kooperatifteki paylarının tutarı ile orantılı olarak da gösterilebilir.
İflasın sonuna kadar bu sorumluluk iflas idaresi tarafından ileri sürülür.
3. Ek ödeme yüklemi:
Madde 31 - Anasözleşme, ortakları ek ödemelerle yükümlendirebilir. Ancak, ek
ödemelerin yalnız bilanço açıklarını
kapatmada kullanılması şarttır. Ek ödeme yükleme sınırsız olabileceği gibi belirli
miktarlarla veya iş hacmi ile veya paylarla
orantılı olarak sınırlandırılabilir.
Kooperatifin iflası halinde ek ödemeleri isteme hakkı iflas idaresinindir.
4. Caiz olmıyan sınırlama:
Madde 32 - Sorumluluğu belirli bir zamana bırakan veya bazı ortak grublarına
yükleyen anasözleşme hükümleri muteber
değildir.
5. İflas halinde usul:
Madde 33 - Ortakları şahsan sorumlu bulunan veya ek ödemelerle yükümlü olan
bir kooperatifin iflası halinde, iflas idaresi
sıra cetvelini düzenlemekle beraber ortaklardan her birinin payına düşen borcun
ödenmesini kendilerinden ister.
Tahsil olunamıyan meblağlar diğer ortaklar arasında bölüşülür. Aktif bakiyesi
pay cetvellerinin kesin olarak tespiti üzerine
geri verilir. Ortakların birbirlerine rücu hakları saklıdır. Ortakların geçici
olarak tespit olunan borçlariyle pay cetveli aleyhine
İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre itiraz hakları vardır.
6. Sorumluluk hükümlerinin değiştirilmesi:
Madde 34 - Ortakların sorumluluğu ve ek ödemeler yükümleri ile ilgili değiştirmeler
ancak anasözleşmenin tadili ile
mümkündür.Sorumluluk ve ek ödeme yükümleri konulması veya bunların artırılması,bu
husustaki kararın tescili ile kooperatifin
bütün alacakları lehine hüküm ifade eder. Sorumluluğun azaltılması hakkındaki
kararlar, tescilden evvel doğmuş borçları
kapsamaz.
7. Kooperatife yeni giren ortakların sorumluluğu:
Madde 35 - Ortakları şahsan sorumlu, veya ek ödemelerle yükümlü bir kooperatarifte,
durumunu bilerek yeni giren kimse,
girişinden önce doğmuş olan borçlardan diğer ortaklar gibi sorumlu olur. Buna
aykırı mukavele hükümleriyle ortaklar
arasındaki anlaşmalar üçüncü şahıslar hakkında hüküm ifade etmez.
KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)
8. Bir ortağın ayrılmasından veya kooperatifin dağılmasından sonra sorumluluk:
Madde 36 - Sınırsız veya sınırlı sorumlu bir ortak ölür veya diğer bir sebeple
kooperatiften ayrılışının kesinleştiği tarihten
başlıyarak bir yıl veya anasözleşme ile tespit olunan daha uzun bir süre içinde
kooperatif iflas ettiği takdirde, ayrılmasından
önce doğmuş olan borçlar için ortak sorumluluktan kurtulamaz.
Aynı şartlar altında veya aynı süre içinde ek ödeme yükümü de mevcut olmakta
devam eder.
Bir kooperatif dağılırsa, dağılmanın Ticaret Siciline tescilinden başlıyarak
bir yıl veya anasözleşmede tespit olunan daha
uzun bir süre içinde kooperatifin iflasının açılmasına karar verilmesi halinde
ortaklar aynı şekilde ek ödemelerle birlikte
sorumludurlar.
9. Sorumlulukta zamanaşımı:
Madde 37 - Alacaklıların, ortakların şahsi sorumluluklarından doğan isteme hakları,
daha önce kanuni bir hüküm gereğince
düşmedikçe iflas işlemlerinin sona ermesinden başlıyarak daha bir yıl süre ile
alacaklılardan her biri tarafından ileri sürülebilir.
Ortakların birbirine olan rücu hakları da bu hakka vücut veren ödemenin yapıldığı
andan başlamak üzere bir yıl içinde
zamanaşımına uğrar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Kooperatif Hesapları
A) Gelir gider farkları, bölünmesi ve paylara faiz verilmesi:
Madde 38 - Anasözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde ortaklarla yapılan
muamelelerden bir yıllık faaliyet
sonunda elde edilen hasılanın tamamı gelir gider farkı olarak kooperatifin yedek
akçelerine eklenir.
Gelir gider farkının ortaklar arasında bölüşülmesi öngörülmüş ise bu bölünme
ortakların muameleleri oranında yapılır.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/7 md.) Gelir-gider farkının en az % 50'si ortaklara
dağıtıldıktan sonra, ortakların sermaye
paylarına genel kurul kararı ile Devlet Tahvillerine verilen en yüksek faiz
haddini geçmemek üzere faiz ödenebileceği
anasözleşme ile hükme bağlanabilir.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/7 md.) Ortak dışı işlemlerden elde edilen hasılanın
ortaklara sermaye payları oranında
dağıtılabileceği anasözleşmede hükme bağlanabilir. Dağıtılmadığı takdirde, bunlar
kooperatifin gelişmesine yarayacak işlerde
kullanılmak üzere özel bir fonda toplanır.
Bir yıllık faaliyet neticeleri menfi olduğu takdirde açık, yedek akçelerden
ve bunların kafi gelmemesi halinde ek ödemelerle
veya ortak sermaye paylariyle karşılanır.
Menfi neticeler ortadan kaldırılmadıkça gelir gider farkı ve faiz dağıtımı yapılamaz.
B) Yedek akçe ayırımı:
Madde 39 - (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 - 3476/8 md.) Gelir-gider farkının
en az % 10'u yedek akçeye, kooperatif üst
kuruluşlarında ise buna ilaveten en az % 5'i fevkalade yedek akçeye ayrılmadıkça
ortaklara dağıtım yapılmaz.
Yedek akçelerin ortaklara dağıtılacağına dair anasözleşmeye konacak hükümler
muteber değildir.
C) Ortak ve personel için yardım fonları:
Madde 40 - Anasözleşme gerek kooperatifin memurları ile işçileri, gerekse kooperatifin
ortakları için yardım kuruluşları
vücuda getirmek ve bunları işletmek amacı ile yardım fonları kurulmasını hüküm
altına alabilir.
Yardım amacı için ayrılan kıymetler belirli ise, bunlar kooperatifin mamelekinden
ayrılarak tahsis edildiği amaçlar için
kullanılmak üzere özel bir hesaba alınır.
D) Gelir gider farkından ilk ayrılacak fonlar:
Madde 41 - Bölünecek gelir gider farkından ilk önce yedek akçe ile kanun veya
anasözleşme gereğince kurulan diğer
fonlara yatırılacak paralar ayrılır.
Yedek akçelerin ve özel fonların kullanılış şekil ve şartları anasözleşmede gösterilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Kooperatif Organları
A) Genel kurul:
I - Yetki:
Madde 42 - Genel Kurul bütün ortakları temsil eden en yetkili organdır.
Genel Kurul, aşağıdaki yetkilerini devir ve terk edemez.
1. Anasözleşmeyi değiştirmek,
2. Yönetim Kurulu ve Denetçiler Kurulu üyeleriyle gerektiğinde tasfiye kurulunu
seçmek,
3. İşletme hesabiyle bilanço ve gerektiğinde gelir gider farkının bölüşülmesi
hakkında karar almak,
4. Yönetim ve denetçiler kurullarını ibra etmek,
5. Kanun veya anasözleşme ile Genel Kurula tanınmış olan konular hakkında karar
vermek.
6. (Ek: 6/10/1988 - 3476/9 md.) Gayrimenkul alımında ve satımında takip edilecek
usul ile alınacak gayrimenkulün niteliğini,
yerine ve azami fiyatını, satılacak gayrimenkulün asgari fiyatını belirlemek.
7. (Ek: 6/10/1988 - 3476/9 md.) İmalat ve inşaat işlerinin yaptırılma yöntemini
belirlemek.
8. (Ek: 6/10/1988 - 3476/9 md.) Yapı kooperatiflerinde; kooperatifin ortak sayısı
ile yapılacak konut veya işyeri sayısını
tesbit etmek.
II - Çağrı:
1. Çağrıya yetkisi olanlar:
Madde 43 - (Değişik: 6/10/1988 - 3476/10 md.)
Yönetim kurulu veya anasözleşme ile bu hususta yetkili kılınan diğer bir organ
ve gerektiğinde denetçiler kurulu,
ortağı olduğu üst birlik ve tasfiye memurları genel kurulu toplantıya çağırma
yetkisine sahiptirler. Ancak genel kurul
yukarıda belirtildiği şekilde toplanamadığı takdirde ilgili bakanlık genel kurulur
toplantıya çağırma yetkisine sahiptir.
2. Ortakların isteği, bakanlıkların çağrısı, mahkemenin izni:
Madde 44 - Dört ortaktan az olmamak kaydıyle ortak sayısının en az onda birinin
isteği üzerine Genel Kurul toplantıya
çağrılır.
Yönetim Kurulu bu isteği en az on gün içinde yerine getirmediği takdirde, istek
sahiplerinin müracaatı üzerine veya
doğrudan doğruya Ticaret Bakanlığı tarafından, yapı kooperatiflerinde de İmar
ve İskan Bakanlığı tarafından Genel Kurul
toplantıya çağrılabilir
Çağrılmadığı takdirde istek sahipleri mahalli mahkemeye başvurarak Genel Kurulu
bizzat toplantıya çağırma müsaadesini
alabilirler.
3. Şekil:
Madde 45 - (Değişik: 4/10/1988 - 3476/11 md.)
Genel kurul olağan ve gerektiğinde olağanüstü olarak toplanır. Olağan toplantının
her hesap devresi sonundan itibaren
6 ay içinde ve en az yılda bir defa yapılması zorunludur.
KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)
Genel kurul, anasözleşmede gösterilen şekil ve surette toplantıya çağrılır.
Toplantı nisabı anasözleşmede gösterilir. Ancak yapı kooperatiflerinin genel
kurul toplantılarında ortakların en az
1/4'ünün şahsen veya temsilen hazır bu lunmaları şarttır.
Genel kurul toplantı tarihi, yeri ve gündemi toplantıdan en az 15 gün önce ilgili
bakanlığa ve mülki idare amirliğine yazılı
olarak bildirilir.
Genel kurulun sevk ve idaresi, ortaklar veya üst kuruluş temsilcileri arasında
seçilen başkan ve üyeler tarafından sağlanır.
III- Gündem:
Madde 46 - (Değişik: 6/10/1988 - 3476/12 md.)
Toplantı çağrısına ve ilana gündem yazılır. Anasözleşmenin değiştirilmesi bahis
konusu ise, yapılacak ilanda değiştirilecek
maddelerin numaralarının yazılması ile yetinilir.
Dörtten az olmamak üzere ortakların en az 1/10'u tarafından genel kurul toplantısından
en az 20 gün önce yazılı olarak
bildirilecek hususların gündeme konulması zorunludur.
Gümdemde olmayan hususlar gürüşülemez. Ancak, kooperatife kayıtlı ortakların
en az 1/10'unun gündem maddelerinin
görüşülmesine geçilmeden önce yazılı teklifte bulunmaları halinde, hesap tetkik
komisyonunun seçilmesi, bilanço
incelemesinin ve ibranın geriye bırakılması, çıkan veya çıkarılan ortaklar hakkında
karar
alınması, genel kurulun yeni bir toplantıya çağrılması ve kanun, anasözleşme
ve iyiniyet esasları ile genel kurul kararlarına
aykırı olduğu ileri sürülen yönetim kurulu kararlarının iptali, yönetim kurulu
üyeleri ile denetçilerin azli ve yerlerine
yenilerinin seçilmesi ile ilgili hususlar, genel kurula katılanların yarıdan
bir fazlasının kabulü ile gündeme alınır.
IV - Bütün pay sahiplerinin hazır bulunması hali:
Madde 47 - Kooperatifin bütün ortakları toplantıda hazır bulunduğu sürece ve
bir itiraz olmadığı takdirde Genel Kurul
toplantılarına dair olan diğer hükümler saklı kalmak şartiyle toplantıya çağrı
hakkındaki hükümlere uyulmamış olsa dahi
kararlar alınabilir. Bu gibi kararların, ortaklar veya ortakların toptantıda
oy birliği ile seçecekleri temsilciler tarafından
imzalanması gereklidir.
V - Oy hakkı:
1. Genel olarak:
Madde 48 - Genel Kurulda her ortak yalnız bir oya sahiptir.
2. Temsil:
Madde 49 - Anasözleşmede açıklama bulunduğu takdirde, bir ortak yazı ile izin
vermek suretiyle Genel Kurul toplantısında
oyunu ancak başka bir ortağa kullandırabilir. Bir ortak Genel Kurulda birden
fazla ortağı temsil edemez.
Üye sayısı 1000 in üstünde olan kooperatiflerde anasözleşme ile her ortağın
en çok 9 olmak üzere birden fazla başka
ortağı temsil edebileceği öngörülebilir. Eş ve birinci derecede akrabalar için
temsilde ortaklık şartı aranmaz.
3. Oya katılamıyacaklar:
Madde 50 - Kooperatif işlerinin görülmesine herhangi bir suretle katılmış olanlar
Yönetim Kurulunun ibrasına ait kararlarda
oylamaya katılamazlar. Bu hüküm denetçiler hakkında uygulanmaz.
Ortaklardan hiçbiri kendisi veya karı ve kocası yahut usul ve füruu ile kooperatif
arasında şahsi bir işe veya davaya dair
olan görüşmelerde oy hakkını kullanamaz.
VI - Kararlar:
1. Genel olarak:
Madde 51 - Kanun veya anasözleşmede aykırı hüküm bulunmadıkça Genel Kurul kararlarında
ve seçimlerde oyların
yarıdan bir fazlasına itibar olunur.
Kooperatifin dağılması veya diğer bir kooperatifle birleşmesi ve anasözleşmenin
değiştirilmesi kararlarında fiilen kullanılan
oyların 2/3 ü çoğunluğu gereklidir. Anasözleşme, bu kararların alınması için
oy çoğunluğu hakkında daha ağır hükümler
koyabilir.
2. Ortakların paylarının artırılması:
Madde 52 - (Değişik: 8/6/1981 - 2475-1 md.)
Ortakların şahsi sorumluluklarının ağırlaştırılması veya ek ödeme yükümleri
ihdası hakkında alınacak kararlar için bütün
ortakların 3/4'ünün rızası gereklidir.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/13 md.) Ancak, kamu kuruluşlarından kredi alan kooperatiflerin
kredi miktarının artırılmasından
yararlanmak üzere alacakları kararlarda bu şart aranmaz ve 51 inci maddenin
birinci fıkrası hükmü uygulanır.
Kararlar, ilandan başlayarak üç ay içinde kooperatiften çıktıklarını bildirmeleri
halinde bunlara katılmayan ortakları bağlamaz.
Bu takdirde kooperatiften çıkma beyanı,kararın yürürlüğe girdiği tarihten başlamak
üzere hüküm ifade eder.
Bu suretle kooperatiften çıkma hakkının kullanılması, bir ayrılma tazminatı
ödenmesine bağlı kılınamaz.
3. Kararların bozulması ve şartlar:
Madde 53 - Aşağıda yazılı kimseler kanuna, anasözleşme hükümlerine ve iyi niyet
esaslarına aykırı olduğu iddiası ile
Genel Kurul kararları aleyhine, toplantıyı kovalıyan günden başlamak üzere bir
ay içinde, kooperatif merkezinin bulunduğu
yerdeki mahkemeye başvurabilirler.
1. Toplantıda hazır bulunup da kararlara aykırı kalarak keyfiyeti tutanağa geçirten
veya oyunu kullanmasına haksız olarak
müsaade edilmiyen yahut toplantıya çağrının usulü dairesinde yapılmadığını veyahut
gündemin gereği gibi ilan veya tebliğ
edilmediğini yahut da Genel Kurul toplantısına katılmaya yetkili olmıyan kimselerin
karara katılmış bulunduklarını iddia eden
pay sahipleri;
2. Yönetim Kurulu;
3. Kararların yerine getirilmesi Yönetim Kurulu üyeleri ile denetçilerin şahsi
sorumluluklarını mucip olduğu takdirde
bunların her biri;
Bozma davasının açıldığı ve duruşmanın yapılacağı gün, Yönetim Kurulu tarafından
usulen ilan olunur.
Birinci fıkrada yazılı bir aylık hak düşüren sürenin sona ermesinden önce duruşmaya
başlanılamaz. Birden fazla bozma
davası açıldığı takdirde, davalar birleştirilerek görülür.
Mahkeme, kooperatifin isteği üzerine muhtemel zararlarına karşı davacıların
teminat göstermesine karar verebilir.
Teminatın mahiyet ve miktarını belirtmek mahkemeye aittir.
Bir kararın bozulması bütün ortaklar için hüküm ifade eder.
4. Mektupla oy verme ve temsilciler toplantısı:
Madde 54 - Ortak sayısı 1000 den fazla olan kooperatiflerde, anasözleşmelerine
kayıt konulmak suretiyle:
1. Genel Kurula ait kararlardan, hepsinin veya bir kısmının ortakların oylarını
mektupla bildirmeleri suretiyle verilmesi,
2. Ortakların gruplara ayrılarak verecekleri kararlarla tespit edecekleri talimat
gereğince oy vermek üzere kendi aralarından
seçecekleri temsilciler topluluğu,
Genel Kurul sayılabilir.
Mektupla oy bildirme halinde, mektupların,Yönetim Kurulu ve bakanlık temsilcisi
önünde incelenmesi sonunda
muhtevanın neden ibaret olduğu tespit edilerek tutanağa yazılır. Hazır bulunanlar
tarafından imza edilen tutanağa göre
verildiği anlaşılan karar yürürlüğe girer.
Grup temsilcileri genel kurulunda her temsilci, temsil ettiği ortakların sayısı
kadar oya sahiptir. Temsilcinin aldığı talimata
aykırı olarak oy vermesi karara tesir etmez.
KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)
B) Yönetim kurulu:
I - Ödevi ve üye sayısı:
Madde 55 - Yönetim Kurulu, kanun ve anasözleşme hükümleri içinde kooperatifin
faaliyetini yöneten ve onu temsil eden
icra organıdır.
Yönetim Kurulu en az üç üyeden kurulur. Bunların ve yedeklerinin kooperatif
ortağı olmaları şarttır.
Yönetim Kurulu üyeliğine seçilen tüzel kişiler, temsilcilerinin isimlerini kooperatife
bildirir.
II - Üyelik şartları ve ücret:
Madde 56 - (Değişik: 6/10/1988 - 3476/14 md.)
Yönetim kurulu üyelerinde aşağıdaki şartlar aranır.
I. Türk vatandaşı olmak.
2. Aynı türde başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmamak.
3. Türk Ceza Kanununun zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, görevi suiistimal,
sahtekarlık, hırsızlık, dolandırıcılık, hileli iflas,
emniyeti suniistimal ve Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlara ilişkin hükümlerine
veya bu Kanuna göre mahküm olmamak.
Üyelik şartları denetçiler tarafından araştırılır. Bu şartları taşımadıkları
halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin
görevlerine yönetim kurulunca son verilir.
Haklarında yukarıdaki suçlarla ilgili olarak kamu davası açılmış olanların görevleri
ilk genel kurul toplantısına kadar devam
etmekle beraber, yönetim kurulunca bu durumdaki üyelerin genel kurulca azli
veya göreve devamı hakkında karar alınmak
üzere yapılacak ilk genel kurul gündemine madde konulur.
Bu veya anasözleşmede gösterilecek diğer bir sebeple yönetim kurulu toplantı
nisabını kaybederse, boşalan yönetim
kurulu üyeliklerine denetim kurulu üyeleri tarafından gecikilmeksizin yeteri
kadar yedek üye çağrılır.
Yönetim kurulu üyelerinden bir veya bir kaç kooperatifi temsil yetkisini haiz
murahhas üye seçilebilir. Murahhas üyelerin
seçilmesi ve değiştirilmesi
Ticaret Siciline tescil ettirilir.
Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı,
risturn ve yolluk dışında hiç bir ad altında
başkaca ödeme yapılamaz.
III - Üyelik süresi:
Madde 57 - Yönetim Kurulu üyeleri en çok 4 yıl için seçilebilirler. Anasözleşmede
aksine hüküm yoksa tekrar seçilmeleri
caizdir.
IV - Yönetim ve temsil:
1. Yetkilerin devri:
Madde 58 - Anasözleşme, Genel Kurula veya Yönetim Kuruluna, kooperatifin yönetimini
ve temsilini kısmen veya
tamamen kooperatif ortağı bulunmaları şart olmıyan bir veya birkaç müdüre veya
Yönetim Kurulu üyesine tevdi etmek
yetkisini verebilir.
2. Şümulü ve sınırlandırılması:
Madde 59 - Temsile yetkili şahıslar kooperatif namına onun amacının gerektirdiği
bütün hukuki işlemleri yapabilir.
Bu temsil yetkisinin sınırlandırılması iyi niyet sahibi üçüncü şahıslara karşı
hiçbir hüküm ifade etmez. Temsil yetkisinin
sadece esas müessesenin veya bir şubenin işlerine hasrolunmasına veya kooperatif
unvanının birlikte kullanılmasına dair
ticaret siciline tescil edilmiş olan kayıtlar saklıdır.
Yönetime veya temsile yetkili şahısların kooperatife ait görevlerini yürütmeleri
esnasında meydana getirdikleri haksız
fiillerden doğan zararlardan kooperatif sorumludur.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Kooperatiflerce alınması kararlaştırılan gayrimenkullerin
alımının, tapu devri veya tapuya şerh
verdirilecek bir satış vaadi sözleşmesi ile yapılması şarttır.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Alınacak gayrimenkullün kooperatifin amacına
uygun olması gerekir.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Yönetim kurulu üyeleri ve kooperatif personeli
ortaklık işlemleri dışında kendisi veya başkası
namına, bizzat veya dolaylı olarak kooperatifle kooperatif konusuna giren bir
ticari muamele yapamaz.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Kooperatif ve üst kuruluşlarca tanıtma ve ortak
kaydetmek amacıyla yapılacak ilan, reklam ve
açıklamalar, eksik ve gerçeğe aykırı olamayacağı gibi, yanıltıcı bilgi ve unsurlar
taşıyamaz.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/15 md.) Yönetim kurulu üyeleri ve temsile yetkili şahıslar,
genel kurulun devredemeyeceği yetkilerini
kullanamaz.
3. İmza:
Madde 60 - Kooperatifi temsile yetkili kılınan kimseler imzalarını ancak kooperatifin
unvanı altına koymak suretiyle
kooperatifi bağlarlar.
4. Tescil:
Madde 61 - Kooperatif Yönetim Kurulu, kooperatifi temsile yetkili kılınan kimselerin
isimlerini, imzalarını ve bu yetkiye
dayanan kararların noterlikçe tasdikli örneğini ticaret siciline verir.
5. Üyelerin titizlik derecesi ve sorumlulukları:
Madde 62 - Yönetim Kurulu, kooperatif işlerinin yönetim için gereken titizliği
gösterir ve kooperatifin başarısı ve gelişmesi
yolunda bütün gayretini sarf eder.
Yönetim Kurulu, kendi tutanakları ile Genel Kurul tutanaklarının, gerekli defterlerin
ve ortak listelerinin muntazam
hazırlanıp, tutulup, saklanmasından ve işletme hesabiyle, yıllık bilonçonun
kanuni hükümlere uygun olarak hazırlanıp
tetkik olunmak üzere denetleme kuruluna verilmesinden sorumludur.
Yönetim Kurulu üyeleri ve kooperatif memurları, kendi kusurlarından ileri gelen
zararlardan sorumludurlar. Bunların suç
teşkil eden fiil ve hareketlerinden ve özellikle kooperatifin para ve malları
bilanço, tutanak, rapor ve başka evrak, defter ve
belgeleri üzerinde işledikleri suçlardan dolayı "Devlet memurları"
gibi ceza görürler.
V - Kooperatifin aczi halinde yapılacak işler:
Madde 63 - Kooperatifin aczi halinde bulunduğunu kabul ettirecek ciddi sebepler
mevcut ise yönetim kurulu piyasada
cari fiyatlar esas olmak üzere, derhal bir ara bilançosu tanzim eder. Son yılın
bilançosu veya daha sonra yapılan bir
tasfiye bilançosu veyahut daha yukarda sözü geçen ara bilançosu kooperatif mevcudunun,
borçlarını artık karşılamıyacağını
belirtiyorsa yönetim kurulu, Ticaret Bakanlığına ve yapı kooperatiflerinde İmar
ve İskan Bakanlığına da keyfiyeti
bildirir ve genel kurulu derhal olağanüstü toplantıya çağırır.
Pay senetleri çıkarılmış olan bir kooperatifte son yılın bilançosunda kooperatif
varlığının yarısı karşılıksız kalırsa yönetim
kurulu derhal genel kurulu toplantıya çağırarak durumu ortaklara arz eder. Aynı
zamanda ilgili mahkemeye, Ticaret
Bakanlığına ve yapı kooperatiflerinde İmar ve İskan Bakanlığına da bilgi verir.
Ancak, ortakları ek Ödemelerle yükümlü
olan kooperatiflerde, bilançoda tespit edilen açık, üç ay içinde ortakların
ek ödemeleriyle kapanmadığı takdirde Ticaret
Bakanlığı ve yapı kooperatiflerinde İmar ve İskan Bakanlığı da haberdar edilir.
KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)
Mali durumun düzeltilmesinin mümkün görülmesi halinde mahkeme yönetim kurulunun
veya alacaklılardan birinin isteği
üzerine iflasın açılmasını erteliyebilir. Bu takdirde, mevcutlar defterinin
tutulması, yönetim memuru atanması gibi
kooperatif varlığının korunmasına ve devamına yarıyan tedbirleri alır.
VI - İşten çıkarma:
Madde 64 - Yönetim kurulu, işlerin görülmesi ile görevlendirdiği kimseleri ve
atadığı müdürleri ve diğer temsilci ve
vekilleri her zaman azledebilir.
İşten çıkarılan kimselerin tazminat isteme hakları saklıdır.
C) Denetçiler:
I - Seçim:
Malde 65 - Denetçiler, genel kurul namına kooperatifin bütün işlem ve hesaplarını
tetkik eder.
Genel kurul, denetleme organı olarak en az bir yıl için bir veya daha çok denetçi
seçer. Genel kurul yedek deneçiler de
seçebilir. Denetçilerin ve yedeklerinin kooperatif ortaklarından olması şart
değildir.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/16 md.) 56 ncı maddenin birinci fıkrasının birinci ve
üçüncü bentlerinde yer alan hükümler
denetçiler hakkında da uygulanır.
II - Çalışma:
I. İnceleme yükümlülüğü:
Madde 66 - Denetçiler, işletme hesabiyle bilançonun defterlerle uygunluk halinde
bulunup bulunmadığını, defterlerin
düzenli bir surette tutulup tutulmadığını ve işletmenin neticeleriyle mameleki
hakkında uyulması gerekli olan hükümlere göre
işlem yapılıp yapılmadığını incelemekle yükümlüdürler. Ortakların şahsan sorumlu
veya ek ödeme ile yükümlü olan
kooperatiflerde denetçiler, ortaklar listesinin usulüne uygun olarak tutulup
tutulmadığını da incelemek zorundadırlar.
Yöneticiler, bu maksatla denetçilere defterleri ve belgeleri verirler.Denetçilerin
istekleri üzerine müfredat defteri ve bu
defterin hangi esaslara göre düzenlendiği ve istenilen her konu hakkında bilgi
verilir.
Ortaklar gerekli gördükleri hususlarda denetçilerin dikkatini çekmeye ve açıklama
yapılmasını istemeye yetkilidirler.
2. Rapor düzenlenmesi:
Madde 67 - Denetçiler her yıl yazılı bir raporla beraber tekliflerini genel
kurula sunmaya mecburdurlar.
Denetçiler, görevleri çerçevesinde işlerin yürütülmesinde gördükleri noksanlıkları,
kanun veya anasözleşmeye aykırı
hareketleri bundan sorumlu olanların bağlı bulundukları organa ve gerekli hallerde
aynı zamanda genel kurula haber
vermekle yükümlüdürler.
Denetçiler yönetim ve genel kurul toplantılarına katılırlar. Ancak, yönetim
kurulunda oy kullanamazlar.
3. Sır saklama yükümlülüğü:
Madde 68 - Denetçiler, görevleri sırasında öğrendikleri ve açıklanmasında kooperatifin
veya ortakların şahısları için
zarar umulan hususları kooperatif ortaklarına ve üçüncü şahıslara açıklayamazlar.
III- Özel hükümler:
Madde 69 - Anasözleşme ve genel kurul kararı ile denetleme teşkilatı hakkında
daha geniş hükümler koymak, denetçilerin
görev ve yetkilerini artırmak ve özellikle ara denetlemeleri öngörmek mümkündür.
ALTINCI BÖLÜM
Kooperatif Birlikleri, Kooperatifler Merkez Birlikleri,
Türkiye Milli Kooperatifler Birliği ve Danışma Kurulu
Görev ve sorumluluk:
Madde 70 - Kooperatiflerin müşterek menfaatlerini korumak, amaçlarını gerçekleştirmek
için iktisadi faaliyette bulunmak,
faaliyetlerini koordine etmek ve denetlemek, dış memleketlerle olan münasebetlerini
düzenlemek, kooperatifçiliği geliştirmek
ve eğitim yapmak, kooperatifçilik konularında tavsiyelerde bulunmak gibi hizmetlerin
yerine getirilmesi için,
Kooperatif birlikleri, kooperatifler merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliği kurulur.
Kooperatif birlikleri, kooperatifler merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliği Yönetim Kurulu üyeleriyle
memurları haklarında 62 nci madde hükmü uygulanır.
Yükümlülük:
Madde 71 - Birliklere katılan kooperatifin ortaklarına, birliğe girmekle kanun
veya kendi kooperatiflerin anasözleşmesindeki
yükümlülüklerden fazlası yüklenemez.
A) Kooperatif birlikleri:
Madde 72 - Konuları aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olan 7 veya daha çok
kooperatif tarafından birlikler kurulabileceği
anasözleşmelerinde tesbit edilebilir.
Bu birlikler kooperatif şeklinde kurulur.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/17 md.) İlgili bakanlık tarafından bölgeler belirlendiği
takdirde, bu bölgelerde aynı çalışma konularına
sahip birden fazla kooperatif birliği kurulamaz.
1. Genel kurul:
Madde 73 - Kooperatif birliklerinin en yetkili organı anasözleşmede aksine hüküm
bulunmadığı takdirde kooperatif
temsilcilerinden teşekkül eden genel kuruldur.
Yönetim kurulu üyelerinin temsilci seçilmesi mümkündür.
2. Yönetim kurulu:
Madde 74 - Birlik yönetim kurulu, birlik genel kuruluna dahil temsilciler arasından
seçilir.
Yönetim kuruluna seçilecek üyelerin aynı kooperatifin temsilcilerinden olmaması
şarttır.
3. Denetim ve eğitim:
Madde 75 - (Değişik: 6/10/1988 - 3476/18 md.)
Kooperatif merkez birlikleri kendisine bağlı birlik ve kooperatifleri denetler
ve bunların eğitim ve öğretim ihtiyaçlarını karşılar.
Merkez birliği kuruluşu tamamlanmadığı hallerde, birlikler kendisine bağlı kooperatifleri
denetler.
Üst kuruluşlarca yapılan denetim sonuçları ilgili bakanlığa bildirilir.
Kooperatif ve Üst kuruluşları, Üst kuruluşunun tespit edeceği esaslara göre,
kendilerine yönelik denetim ve eğitim
hizmetlerine ait giderlere iştirak ederler.
B) Kooperatifler merkez birlikleri:
Madde 76 - Kooperatif birlikleri kendi aralarında kooperatif şeklinde merkez
birlikleri kurabilirler.
Merkez birliklerinin genel kurulları bu birliğe dahil kooperatifler birliklerinin
genel kurulları tarafından seçilecek temsilcilerden
kurulur.
Kooperatifler birliklerinin yönetim kurulları üyeleri merkez birlikleri genel
kurullarına üye seçilebilirler.
KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)
(Ek: 6/10/1988 - 3476/19 md.) Aynı çalışma konularına sahip kooperatif birlikleri
birden fazla kooperatif merkez birliği
kuramazlar.
C) Türkiye Milli Kooperatifler Birliği:
Madde 77 - Birlikler veya merkez birlikleri kooperatif şeklinde Türkiye Milli
Kooperatifler Birliğini kurabilirler.
Katılma şartları, Türkiye Milli Kooperatifler Birliği Anasözleşmesinde belirtilir.
Türkiye Milli Kooperatifler Birliği Genel
Kurulu bu Birliğe dahil birlikler ve merkez birlikleri genel kurullarınca seçilecek
temsilcilerden kurulur. Bu Kurulun kooperatif,
birlik ve merkez birlikleri yönetim kurullarından teşkil olunacağı anasözleşme
ile hüküm altına alınabilir.
D) Temsilcilerin belirtilmesi:
Madde 78 - Birlikler, merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği
Anasözleşmelerinde bunların genel kurullarını
teşkil edecek kooperatifler, birlikler ve merkez birlikleri temsilcilerinin
adedi, ortak sayısına göre 5 kişiyi geçmemek üzere
belirtilir.
Madde 79 - Birlikler Milli Kooperatifler Birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliği Anasözleşmelerini bu kanun
hükümlerine göre hazırlarlar.
E) Danışma Kurulu:
Madde 80 - Türkiye Milli Genel Kooperatifler Birliği Genel Yönetim Kurulu ile
Devlet Planlama Teşkilatı, Ticaret, Tarım,
Maliye, Köy İşleri, İmar ve İskan, Milli Eğitim ve Sanayi Bakanlıkları, kooperatifleri
finanse eden bankalar ve Türkiye
Kooperatifçilik Kurumunun birer mümessilinin iştirakiyle "Türkiye Kooperatifleri
Danışma Kurulu" kurulur.
Bu kurulun görev ve yetkileri çalışma şekil ve şartları Ticaret Bakanlığınca
hazırlanacak bir tüzükle tespit olunur.
YEDİNCİ BÖLÜM
Kooperatiflerin Dağılması
A) Dağılma sebepleri:
Madde 81 - (Değişik: 6/10/1988 - 3476/20 md.)
Kooperatif:
1. Anasözleşme gereğince,
2. Genel Kurul kararı ile,
3. İflasın açılmasıyla,
4. Kanunlarda öngörülen diğer hallerde, ilgili bakanlığın mahkemeden alacağı
karar üzerine,
5. Diğer bir kooperatifle birleşmesi veya devralınması suretiyle,
6. Üç yıl olağan genel kurulunu yapmaması halinde,
7. Amacına ulaşma imkanının bulunmadığının ilgili Bakanlıkça tespiti halinde
mahkemeden alacağı kararla,
Dağılır.
Konut yapı kooperatifleri, anasözleşmede gösterilen işlerin tamamlanması ve
ferdi mülkiyete geçilip konutların ortaklar
adına tescil edilmesiyle amacına ulaşmış sayılır ve dağılır. Ancak tescil tarihinden
itibaren 6 ay içerisinde usulune uygun
şekilde anasözleşme değişikliği yapılarak kooperatifin amacının değiştirilmesi
halinde dağılmaya ilişkin hüküm uygulanmaz.
Konut kooperatiflerinde yapı kullanma izninin alınmasını müteakip en geç bir
yıl içinde ortakların Kat Mülkiyeti Kanununa
göre ferdi münasebet işleri sonuçlandırılır.
Mahkemece veya genel kurulca tasfiye memurları seçilmediği takdirde tasfiye
işlerini yönetim kurulu yapar, Tasfiye kurulu
üyelerine, atamayı yapan merci tarafından tespit edilecek miktarda ücret ödenir.
Anasözleşme ile özel bir nisap belirlenmemiş ise, tasfiye halinde kooperatiflerin
genel kurul toplantılarında nisap aranmaz.
Kararlar oy çokluğu ile verilir.
Tasfiye kurulunun görevleri anasözleşmede gösterilir,
Tasfiye kurulu üyeleri, tasfiye işlerinin biran önce bitirilmesi için çalışmakla
yükümlüdür.
56 ncı maddenin 1 inci fıkrasının 3 üncü bendi ile 62 nci madde hükümleri tasfiye
kurulu üyeleri hakkında da uygulanır.
B) Ticaret siciline bildirme:
Madde 82 - İflastan gayrı hallerde kooperatifin dağılması, yetkili organlar
tarafından Ticaret Siciline tescil ile ilan ettirilir.
Yetkili organların kimler olacağı Anasözleşmede gösterilir.
C) Tasfiye mamelekin paylaştırılması:
Madde 83 - Tasfiye haline giren kooperatifin bütün borçları ödendikten ve ortak
pay bedelleri geri verildikten sonra kalan
mallar ancak Anasözleşmede bu husus öngörülmüş olduğu takdirde, ortaklar arasında
paylaştırılır.
Anasözleşmede başka bir hal tarzı kabul edilmiş olmadıkça paylaştırma, dağılma
anında kayıtlı ortaklar veya hukuki halefleri
arasında eşit olarak yapılır.
Ortaklara paylaştırma yapılacağına dair Anasözleşmede açıklama olmadığı takdirde
tasfiye neticesinden arta kalan miktar,
kooperatifleşme amacına uygun olarak harcanmak üzere Türkiye Milli Kooperatifler
Birliğine bırakılır.
Böyle bir birlik kurulmamış ise 94 üncü maddedeki amaçları güden kurumlara bağışlanmak
üzere, Ticaret Bakanlığı emrindeki
fona yatırılır.
D) Birleşme suretiyle dağılma:
Madde 84 - Bir kooperatif bütün aktif ve pasifleriyle diğer bir kooperatif tarafından
devralınmak suretiyle dağıldığı
takdirde aşağıdaki hükümler uygulanır:
1. Devralan kooperatifin yönetim kurulu, dağılan kooperatifin tasfiye hakkındaki
hükümlere göre alacaklarını bildirmeye
çağırır.
2. Dağılan kooperatifin mameleki, borçları tediye veya teminata bağlanıncaya
kadar ayrı olarak idare edilir. Yönetimi
devralan kooperatifin yönetim kurulu üyeleri üzerine alır.
3. Devralan kooperatifin yönetim kurulu üyeleri alacaklılara karşı yönetimin
ayrı olarak yürütülmesinden şahsan ve
zincirleme sorumludurlar.
4. Mameleki ayrı olarak yönetildiği süre içinde, dağılan kooperatife karşı açılacak
davalara dağılmadan önceki yetkili
mahkeme bakar.
5. Dağılan kooperatif alacaklılarının devralan kooperatif ve onun alacaklıları
ile olan münasebetlerinde, devralınan mallar
aynı süre içinde dağılan kooperatife ait sayılır. Devralan kooperatifin iflası
halinde ise bu mallar ayrı bir masa teşkil eder.
Gerekirse yalnız dağılan kooperatifin borçlarının ödenmesinde kullanılır.
6. Her iki kooperatifin mameleki, ancak dağılan kooperatifin malları üzerinde
tasarruf etmek caiz olduğu andan itibaren
birleştirilebilir.
7. Kooperatifin dağılmasının tescili Ticaret Sicili memurluğundan istenir. Borçları
ödendikten veya teminata bağlandıktan
sonra kooperatifin kaydı sildirilir.
8. Kooperatifin dağılmasının tescili ile ortakları da bütün hak ve borçları
ile birlikte devralan kooperatife katılmış olurlar.
9. Mameleki ayrı idare edildiği sürece dağılan kooperatifin ortakları yalnız
onun borçları için ve o zamana kadar
sorumluluklarının bağlı olduğu esaslar dairesinde takip olunabilirler.
10. Aynı süre esnasında, dağılan kooperatifin ortaklarının sorumlulukları veya
ek ödeme yükümlülükleri birleşme
neticesinde hafiflemeye uğradığı ölçüde, bu hafifleme dağılan kooperatifin alacaklılarına
karşı ileri sürülemez.
11. Birleşme neticesinde dağılan kooperatifin ortakları için şahsi sorumluluk
veya ek ödeme yükümlülüğü doğduğu veya
ağırlaştığı taktirde birleşme kararı, ancak bütün ortakların 3/4 ünün çoğunluğu
ile verilebilir. Sorumluluğa ve ek ödeme
yükümlülüğüne mütedair hükümler birleşme kararına katılmamış olan ve bundan
başka kararın ilanı tarihinden başlamak
üzere üç ay içinde kooperatiften çıkacağını bildiren ortaklara uygulanmaz.
E) Bir kamu tüzel kişiliği tarafından devralınmak:
Madde 85 - Bir kooperatifin varlığı, belediye, ekonomik bir Devlet kuruluşu,
kamu müessesesi veya kamuya yararlı dernek
veya cemiyetler tarafından da devralınabilir. Bu takdirde genel kurulca alınacak
kararın dağılmaya ait hükümlere göre tescil
ve ilan ettirilmesi gerekir.
Bu gibi kooperatif varlığının, Devlete ait ekonomik kuruluş veya herhangi bir
ekonomik kuruluş veya herhangi bir dernek
veya cemiyet tarafından devralınması hallerinde genel kurul tasfiye yapılmamasına
karar verebilir.
Devir kararının ilan edildiği tarihten itibaren kooperatifin aktif ve pasifi
devralana intikal etmiş olur. Dağılan kooperatifin
adı ticaret sicilinden sildirilir. Bu husus ayrıca ilan ettirilir.
Birleşen müessese ile kooperatifin alacaklılarından her biri ilan tarihinden
itibaren üç ay içinde yetkili mahkemeye
başvurmak suretiyle birleşmeye itiraz edebilir. İtiraz hakkından vazgeçilmedikçe
yahut bu husustaki itirazın reddine
dair mahkemece verilen karar kesinleşmedikçe veyahut mahkemece takdir edilecek
teminat, müessese veya kooperatif
tarafından verilmedikçe birleşme hüküm ifade etmez.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Ticaret Bakanlığının Görev ve Yetkileri
A) Genel olarak Bakanlığın görev ve yetkileri:
Madde 86 - Ticaret Bakanlığının kooperatifleri ilgilendiren başlıca görev ve
yetkileri şunlardır:
1. Kooperatiflere, kooperatif birliklerine, merkez birliklerine,Türkiye Milli
Kooperatifler Birliğine kuruluş ve
organizasyonlarında yol göstermek, öğütleriyle yönetimlerinde ve çalışmalarında
yardımcı olmak,
2. Kooperatifleri, birlikleri, merkez birliklerini ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliğini teftiş etmek, denetlemek veya
denetlettirmek,
3. Kooperatiflerin, birliklerin, merkez birliklerinin ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliğinin dağılmasını gerektiren sebepleri
mahkemeye bildirmek,
4. Kooperatiflerin, bilhassa istihsale yararlı kooperatiflerin kuruluşu, öncelikle
kredilenmesi ve memleket yararına faaliyette
bulunmaları hususunda ilgili bakanlıklar ve kuruluşlar nezdinde gerekli teşebbüsleri
yapmak ve koordinatör olarak vazife
görmek.
5. (Ek: 6/10/1988 - 3476/21 md.) Kooperatifler mevzuatının uygulanmasında ve
kooperatiflerle üst kuruluşlara yapılacak
desteklemelerle ilgili kamu ve sosyal güvenlik fonları konusunda düzenleyici
tasarruflarda bulunmak.
B) Ticaret Bakanlığı temsilcileri ve kararların yürürlük şartı:
Madde 87 - Ticaret Bakanlığı, kooperatiflerle, kooperatif birlikleri, merkez
birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin,
genel kurul toplantılarında temsilci bulundurur.
Genel kurul toplantıları Bakanlık temsilcisinin huzuru ile açılır ve devam eder.
İdare, bildirilen günde temsilci bulunmasını
sağlar.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/22 md.) Temsilciler, toplantının kanunlara, anasözleşmeye
ve gündeme göre yürütülmesini
denetleme ve temin ile görevlidirler. Temsilcilerden her birine birinci derece
kadrolu memur için tesbit edilen en yüksek yurt
içi harcırahının bir günlük tutarının iki katını geçmemek üzere ilgili bakanlıkça
tespit edilen tutarda ücret ödenir.
Bu ücret görevli temsilciye ödenmek üzere kooperatif ve üst kuruluşlarınca genel
kurul öncesinde maliye veznesine yatırılır.
Genel kurul kararlarını muhtevi tutanaklar ile toplantıya katılanların listesi
temsilciler tarafından imzalanır. Temsilci, genel
kurulda, kanun ve anasözleşmeye aykırı olarak alınan kararlar hakkındaki görüşünü
tutanakla belirtmeye mecburdur.
Temsilcinin niteliği ve görevi tüzükte belirtilir.
Ancak usulüne uygun müracaat yapıldığı halde, temsilci toplantıya gelmez ise
toplantı icrasını temin etmek üzere, mahalli
idare amirine durum bildirilir. Temsilci yine gelmez ise bir saat sonunda toplantıya
başlanır.
C) Örnek anasözleşme hazırlanması:
Madde 88 - Ticaret Bakanlığı, kooperatifler, kooperatif birlikleri, kooperatif
merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler
Birliği için bu teşekküllerin mütalaasının da alınmak kaydiyle örnek anasözleşmeler
hazırlar, yapı kooperatifleri için bu görev
Ticaret ve İmar ve İskan Bakanlığınca müştereken kullanılır.
D) Muhasebe usulü ve defterler:
Madde 89 - Kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin
ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin
muhasebe usulleri ve mecbur olarak tutacakları defterler Ticaret Bakanlığınca
belirtilebilir.
Vergi Usul Kanununun bu hususlarla ilgili hükümleri saklıdır.
E) Teftiş ve denetleme:
Madde 90 - Ticaret Bakanlığı, kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif
merkez birliklerinin ve Türkiye Milli
Kooperatifler Birliğinin işlem ve hesaplarını ve varlıklarını müfettişlere veya
kooperatif kontrolörlerine denetlettirebilir.
Kontrolörlerin seçilme ve çalışma şekli ile görev ve yetkileri tüzükle tespit
olunur.
Bu teşekküller denetim sonucuna göre Ticaret Bakanlığınca verilecek talimata
uymak zorundadırlar.
(Değişik: 6/10/1988 - 3476/23 md.) Kooperatifler ve üst kuruluşlarına kredi
veren kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler
ve ilgili bakanlıklar; verilen kredilerin açılış gayesine uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığı, plan ve projesine uygunluğu,
teknik özellikleri ve kalite açısından denetleyebilirler.
(Ek: 6/10/1988 - 3476/23 md.) Kooperatiflerde ve üst kuruluşlarında görevli
bulunanlar bu kuruluşlara ait mal, para ve para
hükmündeki kağıtları ve gizli de olsa bunlarla ilgili defter ve belgeleri istenildiğinde
müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine ve
kredi kuruluşlarının denetim görevlilerine göstermek, saymasına ve incelemesine
yardımda bulunmak, istenilen bilgileri
gerçeğe uygun ve eksiksiz olarak vermek ve doğru beyanda bulunmakla yükümlüdürler.
F) Teftiş ve denetleme ile görevlendirme:
Madde 91 - (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 - 3476/24 md.) İlgili bakanlık;
kooperatif üst kuruluşlarını, ilgili müesseseleri
ve bağımsız denetim kuruluşlarını denetleme işleri için görevlendirebilir.
Bunlara mütaallik esaslar 90 ıncı madde gereğince hazırlanacak tüzükle belirtilir.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
A) Siyasi faaliyet yasağı:
Madde 92 - (Mülga:12/6/1997-4274/1 md.)
B) Muaflıklar:
Madde 93 - 1. Kooperatifler, kooperatif birlikleri, kooperatif merkez birlikleri
ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği;
a) Birbirlerinden ve ortaklarından aldıkları faiz ve komüsyonlar ile ortaklarına
kefalet etmeleri dolayısiyle bunlardan
aldıkları paralar, banka ve Sigorta Muameleleri Vergisinden,
b) Her nevi defterlerin ve anasözleşmelerin tasdiki ve açılış tasdiklerinde
sayfalarının mühürlenmesi her nevi harçtan ve
Damga Vergisinden,
c) Kiraya verilmediği veya irat getirmiyen bir cihete tahsis edilmediği müddetçe
sahip oldukları gayrimenkul mallar
üzerinden alınacak her türlü vergilerden,
d) Ortakların temlik edecekleri gayrimenkuller her türlü vergi ve harcından,
Muaftır.
e) 13 üncü madde gereğince verilecek bildiri Damga Vergisine, diğer harç ve
resimlere tabi değildir.
2. Gayrimenkullerin irtifak haklarının ve gayrimenkul mükellefiyetinin kooperatiflere,
kooperatif birliklerine, kooperatif
merkez birliklerine, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğine sermaye konulması
halinde bunlar Emlak Alım Vergi si Kanununun
9 uncu maddesindeki indirimli nispetten,
3. 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 199 sayılı Kanunla değişik 7 nci maddesinin
16 ncı bendindeki esaslar dahilinde Kurumlar Vergisi muaflığından,
Faydalanırlar.
4. Kooperatifler, kooperatif birlikleri ve kooperatifler merkez birlikleri faaliyete
geçen üst kuruluşlara girmedikleri takdirde,
bu maddenin 1 nolu fıkrasının (b) bendi ile 2 nolu fıkrasından gayri fıkralarında
yazılı muaflıklardan istifade edemezler.
C) Tanıtma ve eğitim hizmetlerini sağlıyacak fon:
Madde 94 - Kooperatifçiliğin tanıtılması, eğitimi ve organizasyonlarında yol
göstermek, öğütleriyle yönetim ve
faaliyetlerine yardımda bulunmak gibi hizmetler için kooperatiflerin yıllık
bilançolarına göre hasıl olan müspet gelir gider
farkının % 1'i Ticaret Bakanlığı emrinde bir fona yatırılır.
D) Uyuşmazlıklar, hakem kurulları:
Madde 95 - Kooperatif organları ile kooperatifler, kooperatiflerle bağlı bulundukları
kooperatif birlikleri, kooperatif
merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği arasında iştigal konularına
giren hususlardan dolayı çıkan anlaşmazlıklar,
genel hükümler saklı kalmak şartiyle anasözleşmelerinde öngörülen hakem kurullarınca
da halledilebilir.
E) Saklı hükümler:
Madde 96 - 2834 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu ile 2836
sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri Kanunu
hükümleri ve 7116 sayılı Kanunun yapı kooperatiflerine ait hükümleri saklıdır.
Şu kadar ki, yukarıda zikredilen kanunlarda
açıklık olmıyan hallerde bu kanun hükümleri uygulanır.
Madde 97 - 2834 ve 2836 sayılı kanunlarla kurulan kooperatif ve kooperatif birlikleri,
kooperatif merkez birlikleri halinde
teşkilatlanabilecekleri gibi Türkiye Milli Kooperatifler Birliğine de girebilirler.
F) Anonim şirket hükümlerine atıf:
Madde 98 - Bu kanunda aksine açıklama olmıyan hususlarda Türk Ticaret Kanunundaki
Anonim şirketlere ait hükümler
uygulanır.
G) Davaların niteliği ve muhakeme usulü:
Madde 99 - Bu kanunda düzenlenen hususlardan doğan hukuk davaları, tarafların
tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın
ticari dava sayılır.
Bu davalarda basit muhakeme usulü uygulanır.
H) Kaldırılan hükümler:
Madde 100 - Türk Ticaret Kanununun kooperatiflere ait 6 ncı faslını teşkil eden
485 - 502 nci maddeleri yürürlükten
kaldırılmıştır.
İlgili Bakanlık:
Ek Madde 1 - (Ek: 6/10/1988 - 3476/26 md.)
Bu Kanunda geçen Bakanlık isimleri "İlgili bakanlık" olarak değiştirilmiştir.
İlgili bakanlık deyiminden, bu Kanun kapsamındaki tarımsal amaçlı kooperatifler
ve üst kuruluşları için Tarım Orman ve
Köyişleri Bakanlığı, diğer kooperatifler ve üst kuruluşlar için de Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı anlaşılır.
Cezai sorumluluk:
Ek Madde 2 - (Ek: 6/10/1988 - 3476/26 md.)
1.8 inci maddenin üçüncü fıkrasına, 16 ncı maddenin beşinci fıkrasına,56 ncı
maddenin altıncı fıkrasına, 59 uncu maddenin
dördüncü, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarına ve 90 ıncı maddenin beşinci
fıkrasına aykırı hareket eden kooperatif ve
üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve memurları fiilin önem ve mahiyetine
göre üç aydan iki yıla kadar hapis ve
yüzbin liradan birmilyon liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
2. Genel kurulu olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile 2 nci
maddenin dördüncü fıkrasına, 8 inci
maddenin ikinci fıkrasına, 16 ncı madde nin birinci fıkrasına, 66 ncı maddenin
ikinci fıkrasına ve 90 ıncı maddenin üçüncü
fıkrasına aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu
üyeleri fiilin önem ve mahiyetine göre bir
aydan altı aya kadar hapis ve ellibin liradan beşyüzbin liraya kadar ağır para
cezası ile cezalandırılırlar.
3. 56 ncı maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarına, 66 ncı maddeye ve 67 nci
maddeye aykırı hareket eden kooperatif
ve üst kuruluşlarının denetim kurulu üyeleri fiilin önem ve mahiyetine göre
bir aydan altı aya kadar hapis ve ellibin liradan
beşyüzbin liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
4. (Mülga: 12/6/1997-4274/1 md.)
Bu maddede öngörülen hürriyeti bağlayıcı cezalar paraya tahvil edilemez. İlgili
bakanlık, kooperatifler ve üst kuruluşlarının
yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile memurları hakkında görevlerine ilişkin
olarak işledikleri suçlardan dolayı açılan kamu
davalarına müdahale talebinde bulunabilir.
Geçici Hüküm:
Geçici Madde 1 - (24/4/1969 - 1163 sayılı Kanunun kendi numarasız geçici maddesi
olup teselsül için numaralandırılmıştır;
Değişik: 16/11/1971 - 1496/1 md.)
Halen kuruluş ve faaliyette bulunan kooperatifler sözleşmelerini üç sene içinde
bu kanun hükümlerine intıbak ettirmek
zorundadırlar. Bu hususa riayet etmiyen kooperatifler dağılmış sayılırlar. Kanunen
tasfiye ile vazifelendirilmiş kimseler
tarafından dağılmadan başlıyarak iki ay içinde tasfiyeye geçilmediği takdirde
Ticaret Bakanlığı veya Hazine tarafından
mahkemeden tasfiye memuru atanması istenebilir.
Anasözleşmelerini bu kanuna intıbak ettirmek için kooperatiflerin yapacakları
genel kurullar, olağan genel kurulların usul
ve çoğunluğuna göre toplanır ve karar verilir.
Geçici Madde 2 - (Ek: 8/6/1981 - 2475/2 md. ile gelen geçici md. hükmü olup
madde numarası teselsül ettirilmiştir.)
Bu Kanunun yayımından önce kurulmuş bulunan ve Kamu Kuruluşlarından kredi alan
yapı kooperatiflerinin
anasözleşmelerindeki 1163 sayılı Kooparatifler Kanununun bu Kanunla değişik
52 nci maddesine aykırı hükümler, herhangi
bir işlem yapılmaksızın anılan maddeye göre düzeltilmiş sayılır.
İ) Yürürlüğe girme:
Madde 101 - Bu kanun yayımlandığı tarihten 3 ay sonra yürürlüğe girer.
I) Kanunu yürütecek makam:
Madde 102 - Bu kanun hükümlerini Bakanlar kurulu yürütür.
24/4/1969 TARİH VE 1163 SAYILI KANUNA İŞLENEMEYEN HÜKÜMLER:
1 - 6/10/1988 tarihli ve 3476 sayılı Kanunun Geçici Maddeleri:
Geçici Madde 1. - Unvanlı 1 inci maddede belirlenen esasa uymayan kooperatifler
ve üst kuruluşları, anasözleşme
değişikliği yapmak suretiyle unvanlarını altı ay içinde bu Kanuna uygun hale
getirerek tescil ettirmek zorundadırlar.
Bu Kanunun 14 üncü maddesiyle değiştirilen 56 ncı maddenin birinci fıkrasının
(2) numaralı bendine göre, aynı türde
birden fazla kooperatifte yönetim kurulu üyesi olanlar, Kanunun yürürlüğe girmesini
takip eden 3 ay içerisinde bu
üyeliklerinden yalnız birini tercih ederek diğerlerinden ayrılırlar.
Geçici Madde 2. - Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce tüzelkişilik kazanmış
olan kooperatif üst kuruluşları bu Kanun
hükümlerine göre kurulmuş sayılır.
Geçici Madde 3. - Halen kurulmuş ve faaliyette bulunan kooperatifler,anasözleşmelerini
iki yıl içerisinde bu Kanun
hükümlerine intibak ettirmek zorundadırlar. Bu hususa riayet etmiyen kooperatifler
dağılmış sayılır. Kanunen tasfiye
ile görevlendirilmiş kimseler tarafından dağılmadan başlıyarak iki ay içerisinde
tasfiyeye geçilmediği takdirde, ilgili bakanlık
veya Hazine tarafından mahkemeden tasfiye memuru atanması istenebilir.
Anasözleşmelerini bu Kanuna intibak ettirmek için kooperatiflerin yapacakları
genel kurullar, olağan genel kurulların usül
ve çoğunluğuna göre toplanır ve karar verirler.
1163 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun Yürürlüğe
No. Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler giriş tarihi
------------ -------------------------------------------- -----------------
1496 - 10/8/1971
2475 - 10/6/1981
3381 - 25/6/1987
3476 Ek 2. maddenin 4 numaralı bendinin ikinci 25/4/1989
fıkrası
Diğer hükümleri 25/10/1988
4274 --- 17/6/1997
1163 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜKTEN KALDIRDIĞI KANUN VE HÜKÜMLERİ GÖSTERİR LİSTE
Yürürlükten Kaldırılan Yürürlükten Kaldıran Mevzuatın
Kanun veya Kanun Hükümleri Tarih Sayısı Maddesi
----------------------------- --------- ------- ---------
1163 Sayılı Kanunun 92 nci
maddesi ile Ek 2 nci maddesinin
birinci fıkrasının 4 numaralı
bendi 12/6/1997 4274 1